W Polsce status inwazyjnych gatunków obcych (IGO) mają między innymi czebaczek amurski, trawianka, bass słoneczny, sumik czarny, babki oraz sumik karłowaty. Złowionego IGO nie wolno wypuścić z powrotem do wody ani przewozić żywego. Rybę należy humanitarnie uśmiercić, a stwierdzenie gatunku zgłosić wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta właściwemu dla miejsca obserwacji.
Gatunek obcy a IGO – jaka jest różnica?
Gatunek obcy to organizm przeniesiony przez człowieka poza naturalny zasięg występowania. Sam fakt, że ryba nie jest rodzima, nie oznacza jeszcze, że ma status inwazyjnego gatunku obcego.
IGO to pojęcie prawne. Obejmuje gatunki obce, których wprowadzenie lub rozprzestrzenianie zagraża różnorodności biologicznej, a które zostały ujęte na odpowiedniej liście. W Polsce wykazy wynikają z rozporządzenia Rady Ministrów z 9 grudnia 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 2649). Obejmują one IGO stwarzające zagrożenie dla Unii oraz IGO stwarzające zagrożenie dla Polski.
Dlatego karp, amur biały, karaś srebrzysty czy pstrąg tęczowy są gatunkami obcymi, ale nie figurują na tych listach jako IGO. Nie podlegają więc zakazom dotyczącym złowionych osobników wynikającym ze statusu IGO. Ich połów i wypuszczanie regulują zwykłe przepisy rybackie oraz zasady gospodarza wody.
Jakie ryby są inwazyjne w Polsce?
Poniższa tabela obejmuje ryby ujęte w wykazach z rozporządzenia z 9 grudnia 2022 r. Status gatunków i zasięg ich występowania mogą się zmieniać, dlatego przed wyprawą warto sprawdzić aktualne informacje GDOŚ.
| Gatunek | Lista | Status w Polsce |
|---|---|---|
| Czebaczek amurski (Pseudorasbora parva) | Unijna | Spotykany szeroko |
| Trawianka (Perccottus glenii) | Unijna | Spotykana szeroko |
| Bass słoneczny (Lepomis gibbosus) | Unijna | Spotykany lokalnie |
| Sumik czarny (Ameiurus melas) | Unijna | Spotykany rzadko |
| Babka bycza (Neogobius melanostomus) | Krajowa | Spotykana w polskich wodach |
| Babka łysa (gołogłowa) (Neogobius gymnotrachelus) | Krajowa | Spotykana w polskich wodach |
| Babka szczupła (rzeczna) (Neogobius fluviatilis) | Krajowa | Spotykana w polskich wodach |
| Babka marmurkowata (Proterorhinus marmoratus) | Krajowa | Spotykana w polskich wodach |
| Sumik karłowaty (Ameiurus nebulosus) | Krajowa | Spotykany szeroko |
| Pirapitinga (Piaractus brachypomus) | Krajowa | Występuje incydentalnie |
Do ryb wpisanych na listę unijną należą także gatunki, których obecności w polskich wodach dotąd nie potwierdzono, między innymi gambuzja pospolita, gambuzja kropkowana, moron biały i sumik koralowy. Sama obecność na liście oznacza jednak obowiązywanie przepisów dotyczących IGO, niezależnie od tego, czy gatunek jest u nas często spotykany.
Najczęściej rozpoznawane przez wędkarzy IGO to:
- Czebaczek amurski
- Trawianka
- Babki – bycza, łysa, szczupła i marmurkowata
- Sumik karłowaty
Co zrobić po złowieniu IGO?
Art. 7 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych zakazuje wprowadzania gatunków obcych do środowiska. Wypuszczenie złowionego IGO z powrotem do rzeki, jeziora lub stawu jest traktowane jako wprowadzenie go do środowiska. Zakaz obowiązuje także wtedy, gdy ryba pochodzi z tego samego zbiornika i jest w dobrej kondycji.
| Działanie | Status | Znaczenie w praktyce |
|---|---|---|
| Odłowienie IGO | Wolno | Ryby można odławiać wędkarsko lub gospodarczo |
| Zabranie złowionej sztuki | Wolno | IGO nie podlegają limitom i wymiarom ochronnym właściwym dla gatunków ujętych w przepisach o ochronie ryb |
| Humanitarne uśmiercenie | Wolno i jest wymagane | Ryby nie należy przetrzymywać żywej ani wypuszczać |
| Wypuszczenie do wody | Nie wolno | Dotyczy także wypuszczenia w miejscu złowienia |
| Przeniesienie do innego zbiornika | Nie wolno | Nie wolno przewozić IGO żywego między wodami |
| Przetrzymywanie żywego osobnika | Nie wolno | Zakaz obejmuje między innymi transport i przechowywanie żywych ryb |
Jeżeli nie masz pewności, jaki gatunek został złowiony, najpierw wykonaj zdjęcie i skonsultuj oznaczenie. Nie należy uśmiercać ryby wyłącznie na podstawie przypuszczenia, ponieważ podobne cechy mogą mieć rodzime gatunki. Szczególnej ostrożności wymagają babki oraz drobne ryby karpiowate.
Jak zgłosić stwierdzenie IGO?
Zgłoszenie kieruje się do organu gminy właściwego dla miejsca obserwacji. Procedura wygląda następująco:
- Udokumentuj rybę – wykonaj wyraźne zdjęcie z boku, zapisz datę, miejsce połowu oraz, jeśli to możliwe, liczbę osobników.
- Skontaktuj się z właściwym urzędem – zgłoszenie złóż wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta właściwemu dla miejsca stwierdzenia IGO.
- Przekaż dane do weryfikacji – podaj rozpoznaną nazwę gatunku, lokalizację i dodatkowe informacje wymagane we wzorze zgłoszenia udostępnianym przez GDOŚ.
Organ gminy weryfikuje zgłoszenie i przekazuje je regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska. Zdjęcie nie musi rozstrzygać oznaczenia samodzielnie, ponieważ prawidłową identyfikację może potwierdzić właściwy organ.
Ryby obce, które nie są IGO
Nie każdą obcą rybę trzeba uśmiercać na podstawie przepisów o IGO. Karp, karaś srebrzysty, amur biały, tołpyga i pstrąg tęczowy nie znajdują się na wykazach z rozporządzenia z 9 grudnia 2022 r. Nie obejmuje ich więc zakaz wypuszczania wynikający ze statusu IGO.
Nie oznacza to jednak, że można postępować z nimi dowolnie. Zastosowanie mają regulamin połowu, przepisy dotyczące ochrony i połowu ryb oraz zasady ustalone przez gospodarza wody. Ocena ekologiczna gatunku i jego status prawny to dwie różne kwestie.
Najważniejsza zasada dla wędkarza jest prosta: najpierw sprawdź oznaczenie ryby, a jeśli jest to IGO, nie wypuszczaj jej do wody i zgłoś stwierdzenie właściwej gminie.
Informacje o wykazach IGO mają charakter prawny i mogą się zmieniać wraz z aktualizacją przepisów. W przypadku wątpliwości sprawdź aktualne materiały Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska oraz właściwej regionalnej dyrekcji ochrony środowiska.
